تمام حقوق زن در زندگی مشترک ، 10 مورد مهم
حق و حقوق زن در ازدواج و زندگی مشترک طبق قانون مدنی ایران: مهریه، نفقه، اجرتالمثل، شرط تنصیف دارایی، حق طلاق، حضانت، ارث و حقوقی که زن پس از طلاق دارد؛ به زبان ساده.
فهرست مطالب ۴ بخش
بسیاری از زن‌ها تا وقتی مشکلی پیش نیاید، نمی‌دانند در ازدواج چه حقوقی دارند. در حالی که بهترین زمان برای شناختن این حقوق، پیش از عقد است؛ همان وقتی که در جلسه‌های خواستگاری و بله‌برون هنوز می‌شود درباره‌ی مهریه و شروط ضمن عقد گفت‌وگو کرد. در این مطلب ۱۰ حق مهم زن در ازدواج و زندگی مشترک را طبق قانون مدنی ایران و قانون حمایت خانواده به زبان ساده توضیح می‌دهیم و در پایان می‌گوییم پس از طلاق چه حقوقی باقی می‌ماند.
توجه: این مطلب اطلاعات عمومی است و جای مشاوره‌ی حقوقی را نمی‌گیرد. قانون‌ها ممکن است تغییر کنند؛ برای وضعیت خودتان با یک وکیل خانواده مشورت کنید.
۱۰ حق مهم زن در ازدواج و زندگی مشترک
۱. مهریه
مهریه مالی است که مرد در عقد بر عهده می‌گیرد و طبق ماده‌ی ۱۰۸۲ قانون مدنی، زن به محض عقد مالک آن می‌شود. اگر مهریه «عندالمطالبه» باشد، زن هر زمان بخواهد میتواند آن را مطالبه کند و تا وقتی مهریه‌ی حالّ پرداخت نشده، طبق ماده‌ی ۱۰۸۵ میتواند از انجام وظایف زناشویی خودداری کند (حق حبس). طبق قانون حمایت خانواده‌ی ۱۳۹۱، برای مهریه‌ی بیش از ۱۱۰ سکه، پرداخت مازاد به توانایی مالی مرد بستگی دارد.
۲. نفقه
در ازدواج دائم، نفقهی زن بر عهده‌ی شوهر است (ماده‌ی ۱۱۰۶). طبق ماده‌ی ۱۱۰۷، نفقه همهی نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن است: مسکن، پوشاک، غذا، اثاث منزل، هزینههای درمان و بهداشت. نپرداختن نفقه طبق قانون حمایت خانواده جرم است و اگر شوهر از پرداخت آن خودداری کند، زن میتواند درخواست طلاق بدهد (ماده‌ی ۱۱۲۹). شرط برخورداری از نفقه، انجام وظایف زناشویی (تمکین) است.
۳. استقلال مالی: درآمد و دارایی زن مال خود اوست
طبق ماده‌ی ۱۱۱۸ قانون مدنی، زن مستقلاً میتواند در دارایی خودش هر تصرفی بکند. حقوق، درآمد، ارث و هدیه‌هایی که زن می‌گیرد مال خود اوست و شوهر بدون رضایت او حقی در آن ندارد. در مقابل، زن بهطور قانونی سهمی از درآمد شوهر ندارد، جز نفقه و آنچه در شروط ضمن عقد پذیرفته شده است. اگر زن از پول خودش برای خانه خرج می‌کند، بهتر است این کار مکتوب باشد.
۴. اجرتالمثل و نحله
کار خانه و نگهداری از فرزند از نظر قانون وظیفه‌ی زن نیست. اگر زن به دستور شوهر و بدون قصد مجانی بودن کارهایی انجام داده باشد، هنگام طلاق میتواند اجرتالمثل آن کارها را مطالبه کند. اگر شرایط اجرتالمثل فراهم نباشد، دادگاه میتواند مبلغی با عنوان «نحله» برای زن تعیین کند.
۵. شرط تنصیف دارایی
در سند رسمی ازدواج شرطی چاپ شده که اگر طلاق به درخواست زن نباشد و ناشی از تخلف او هم نباشد، مرد باید تا نیمی از دارایی‌ای را که در دوران زندگی مشترک به دست آورده به زن منتقل کند. این شرط فقط وقتی معتبر است که مرد پای آن را امضا کرده باشد؛ پس هنگام عقد به امضای آن دقت کنید.
۶. شروط ضمن عقد: محل زندگی، تحصیل و کار
طبق قانون، زن باید در منزلی زندگی کند که شوهر تعیین می‌کند (ماده‌ی ۱۱۱۴) و شوهر میتواند زن را از شغلی که منافی مصالح خانوادگی باشد منع کند (ماده‌ی ۱۱۱۷). خروج زن متأهل از کشور هم به اجازه‌ی شوهر نیاز دارد. همهی این‌ها را می‌توان با شروط ضمن عقد تغییر داد: حق انتخاب محل سکونت، ادامه‌ی تحصیل، اشتغال و اجازه‌ی دائمی سفر. هر شرطی را که می‌خواهید، پیش از عقد با همسر آینده توافق و در سند ثبت کنید. فهرست شرط‌های رایج را در شروط ازدواج آورده‌ایم.
۷. حق طلاق
طلاق بهطور معمول حق مرد است، اما زن هم در چند حالت میتواند از دادگاه طلاق بخواهد: نپرداختن نفقه، عسر و حرج (سختی شدید در ادامه‌ی زندگی، ماده‌ی ۱۱۳۰) و شرایطی که در شروط ضمن عقد آمده، مثل اعتیاد مضر، سوءرفتار یا ترک زندگی. مطمئن‌ترین راه، گرفتن «وکالت در طلاق» به‌عنوان شرط ضمن عقد است که به زن اجازه می‌دهد در شرایط توافق‌شده، خودش را طلاق دهد.
۸. حضانت فرزند
طبق ماده‌ی ۱۱۶۹ قانون مدنی، حضانت فرزند (دختر یا پسر) تا هفت سالگی با مادر است و پس از آن با پدر؛ در صورت اختلاف، دادگاه با در نظر گرفتن مصلحت کودک تصمیم می‌گیرد. اگر مادر در مدت حضانت دوباره ازدواج کند، حضانت به پدر میرسد. حق ملاقات فرزند برای هر کدام از والدین که حضانت را ندارد محفوظ است.
۹. ارث
زن از همسرش ارث می‌برد: اگر شوهر فرزند نداشته باشد یک‌چهارم و اگر فرزند داشته باشد یک‌هشتم (ماده‌ی ۹۱۳). از سال ۱۳۸۷ زن هم از اموال منقول و هم از قیمت زمین و ساختمان ارث می‌برد. شوهر هم از زن ارث می‌برد.
۱۰. جهیزیه و اموال شخصی
جهیزیه مال زن است، نه مشترک؛ هر وقت بخواهد، به‌ویژه هنگام جدایی، میتواند آن را پس بگیرد. برای اینکه بعداً اختلافی پیش نیاید، فهرست جهیزیه (سیاهه) را با امضای داماد و دو شاهد نگه دارید. برای تهیه‌ی آن، لیست کامل جهیزیه عروس را ببینید.
اگر فقط پنج حق را به خاطر بسپارید
- مهریه: از لحظه‌ی عقد مال شماست.
- نفقه: مسکن، خوراک، پوشاک و درمان بر عهده‌ی شوهر است.
- درآمد خودتان: فقط مال خودتان است.
- شروط ضمن عقد: تنصیف دارایی، وکالت در طلاق، تحصیل، کار و محل زندگی را پیش از عقد ثبت کنید.
- اجرتالمثل: کار خانه وظیفه‌ی قانونی شما نیست.
حقوق زن بعد از طلاق
- مهریه‌ی کامل (در طلاق پیش از رابطه‌ی زناشویی، نصف مهریه).
- نفقهی دوران عده در طلاق رجعی و نفقهی معوقه‌ی پرداخت‌نشده.
- اجرتالمثل یا نحله.
- نیمی از دارایی شوهر تا سقف شرط تنصیف، اگر امضا شده و شرایطش فراهم باشد.
- جهیزیه و اموال شخصی.
- حضانت فرزند تا هفت سالگی و حق ملاقات پس از آن.
پرسش‌های پرتکرار
زن چه حقهایی میتواند از مرد بگیرد؟
مهریه، نفقه، اجرتالمثل یا نحله، سهم شرط تنصیف دارایی (در صورت امضا)، ارث، جهیزیه و حقوقی که در شروط ضمن عقد ثبت شده، مثل وکالت در طلاق.
نفقهی زن شامل چه چیزهایی است؟
همهی نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن: مسکن، غذا، پوشاک، اثاث منزل و هزینههای درمانی و بهداشتی.
آیا زن از درآمد شوهر سهم دارد؟
نه بهطور مستقیم؛ حق زن از درآمد شوهر، نفقه است. اما با شرط تنصیف دارایی، هنگام طلاقی که به درخواست زن نباشد، تا نیمی از دارایی دوران زندگی مشترک به او میرسد.
اجرتالمثل چیست و کی پرداخت می‌شود؟
مزد کارهایی است که زن در خانه به دستور شوهر و بدون قصد مجانی بودن انجام داده؛ معمولاً هنگام طلاق و با حکم دادگاه تعیین و پرداخت می‌شود.
شرط تنصیف دارایی چیست؟
شرطی در سند ازدواج که اگر طلاق به درخواست زن یا به خاطر تخلف او نباشد، مرد تا نیمی از دارایی به‌دست‌آمده در دوران زندگی مشترک را به زن بدهد؛ فقط با امضای مرد معتبر است.
حضانت فرزند بعد از طلاق با کیست؟
تا هفت سالگی با مادر و پس از آن با پدر؛ در اختلاف، دادگاه به مصلحت کودک تصمیم می‌گیرد.
